طراحی الگوی حکمرانی آموزشی مبتنی بر مشارکت سیاسی ذینفعان در نظام آموزش عالی
کلمات کلیدی:
حکمرانی آموزشی, مشارکت سیاسی, ذینفعان, آموزش عالی, حکمرانی مشارکتی, نظریهپردازی دادهبنیادچکیده
هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی حکمرانی آموزشی مبتنی بر مشارکت سیاسی ذینفعان در نظام آموزش عالی ایران بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای روش نظریهپردازی دادهبنیاد انجام شد. میدان پژوهش شامل دانشگاهها، مؤسسات آموزش عالی و نهادهای مرتبط با سیاستگذاری و مدیریت آموزش عالی در شهر تهران بود. مشارکتکنندگان با استفاده از نمونهگیری هدفمند و سپس نمونهگیری نظری انتخاب شدند و شامل ۲۴ نفر از اعضای هیئت علمی، مدیران و معاونان دانشگاهی، کارشناسان و سیاستگذاران آموزش عالی، نمایندگان تشکلهای علمی و دانشجویی و صاحبنظران علوم سیاسی و حکمرانی عمومی بودند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق و بررسی تکمیلی اسناد مرتبط گردآوری شد. مصاحبهها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت و دادهها بهطور همزمان با گردآوری، از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی، روش مقایسه مستمر و یادداشتنویسی تحلیلی بررسی شدند. برای مدیریت دادهها از نرمافزار MAXQDA 2024 استفاده شد و اعتبار یافتهها از طریق بازبینی مشارکتکنندگان، بررسی همتایان و مستندسازی فرایند تحلیل تقویت گردید. تحلیل دادهها به استخراج ۱۰۶۸ واحد معنایی، ۷۸۶ کد اولیه، ۲۱۴ کد مفهومی، ۴۸ مقوله فرعی و ۱۵ مقوله اصلی انجامید. مقوله مرکزی پژوهش «گذار از حکمرانی متمرکز و نمایشی به حکمرانی مشارکتی، پاسخگو و ذینفعمحور» بود. شرایط علّی شامل ناکارآمدی تصمیمگیری متمرکز، کاهش اعتماد نهادی، تعارض منافع، پیچیدگی مسائل آموزش عالی و افزایش مطالبهگری دانشگاهیان بود. پدیده محوری در قالب نمایندگی معتبر، دسترسی برابر، اثرگذاری واقعی، پاسخخواهی جمعی و مسئولیتپذیری مشترک تبیین شد. راهبردهای اصلی شامل بازطراحی ساختارهای نمایندگی، شفافیت، تمرکززدایی، گفتوگوی چندذینفعی، توانمندسازی ذینفعان، ارزیابی مشارکتی و استفاده از فناوریهای مشارکتمحور بود. حکمرانی آموزشی مبتنی بر مشارکت سیاسی ذینفعان زمانی تحقق مییابد که حضور نمادین به مشارکت اثرگذار، توزیعشده و پاسخگو تبدیل شود و از حمایت حقوقی، فرهنگی، سازمانی و فناورانه برخوردار باشد.
دانلودها
مراجع
1. Menon ME. The Process and Effectiveness of Strategic Planning in Higher Education: Evidence From Five European Countries. European Journal of Education. 2026;61(2). doi: 10.1111/ejed.70585.
2. Beerkens M. The Ruin of the Ivory Tower: The Emergence of the Stakeholder. 2023:417-28. doi: 10.4337/9781800888074.00044.
3. Abraham KJ. Midcentury Modern: The Emergence of Stakeholders in Democratic Practice. American Political Science Review. 2021;116(2):631-44. doi: 10.1017/s0003055421001106.
4. Bunea A, Nørbech I. Do Government Invitations to Consultations Shape Stakeholder Participation in Public Policymaking? European Journal of Political Research. 2025;64(4):1872-98. doi: 10.1111/1475-6765.70027.
5. Al-Thani G. Comparative Analysis of Stakeholder Integration in Education Policy Making: Case Studies of Singapore and Finland. Societies. 2024;14(7):104. doi: 10.3390/soc14070104.
6. Hadpagdee S, Choutikavatchagul S, Mason C, Aranyawat S, Hngokchai PW, Singtong PK, et al. Political Participation Instruction for Monk and Novice Students in Thailand. Linguistics and Culture Review. 2021;5(S3):161-72. doi: 10.21744/lingcure.v5ns3.1453.
7. Mudau P. Promoting Civic and Voter Education Through the Use of Technological Systems During the COVID-19 Pandemic in Africa. African Human Rights Law Journal. 2022;22(1):1-31. doi: 10.17159/1996-2096/2022/v22n1a5.
8. Hovakimyan H, Klimek M, Freyer B, Hayrapetyan R. Sustainable Shift From Centralized to Participatory Higher Education in Post-Soviet Countries: A Systematic Literature Review. Sustainability. 2021;13(10):5536. doi: 10.3390/su13105536.
9. Zhuang T, Liu B, Hu Y. Legitimising Shared Governance in China's Higher Education Sector Through University Statutes. European Journal of Education. 2022;57(1):33-48. doi: 10.1111/ejed.12493.
10. Haniff N, Daya P. Distributed Leadership: A Model for Student Leadership Engagement. South African Journal of Higher Education. 2023. doi: 10.20853/37-4-5078.
11. Balıkçı A. Examining the Impact of National Education Councils on Education Management Policies. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi. 2023;4(3):83-98. doi: 10.59062/ijpes.1366365.
12. M. KA, Oino PG. The Effect of Stakeholder Involvement on Institutional Productivity in Selected Public Universities in Uganda. International Journal for Multidisciplinary Research. 2024;6(4). doi: 10.36948/ijfmr.2024.v06i04.24062.
13. Khachatryan R. Leveraging Stakeholder Engagement for Enhanced Higher Education Competitiveness in Armenia. Education in the 21st Century. 2023;9(1):33-41. doi: 10.46991/ai.2023.1.33.
14. Mugabo JP. Stakeholders’ Engagement and Sustainability of Educational Projects: A Case of Teacher Development Through School-Based Mentorship Project in Ngoma District, Rwanda. Journal of Entrepreneurship & Project Management. 2023;7(4):11-29. doi: 10.53819/81018102t3084.
15. Biswakarma G, Dhakal N. Policy Implementation of Quality Assurance and Accreditation in the Nepalese Higher Education Institutions Offering Hospitality Education. The Arab Journal for Quality Assurance in Higher Education. 2023;15(54):24-50. doi: 10.20428/ajqahe.v15i54.2171.
16. Dao THT. An Evaluation of the Quality Management System of Transnational Undergraduate Programmes in a Vietnamese University. 2022. doi: 10.31219/osf.io/6hw3s.
17. Ashu FE. Widening Participation and the Provision of High Quality Teaching and Learning in Higher Education Improvement Programmes: A Case Study of the University of Buea. Asian Journal of Education and Social Studies. 2021:29-42. doi: 10.9734/ajess/2021/v25i330602.
18. Bidandi F, Nofor AA, Mukong C. Collaboration and Partnerships Between South African Higher Education Institutions and Stakeholders: Case Study of a Post-Apartheid University. 2022. doi: 10.21203/rs.3.rs-1371503/v2.
19. Bidandi F, Ambe NA, Mukong C. Collaboration and Partnerships Between Higher Education Institutions and Variousstakeholders: Case Study, the University of the Western Cape, South Africa. 2022. doi: 10.21203/rs.3.rs-1371503/v1.
20. Ebekozien A, Samsurijan MS, Aigbavboa C, Firdaus RBR, Azazi NAN, Amadi GC. Infrastructure Development in Higher Institutions: The Role of Private Organisations via Unexplored Expanded Corporate Social Responsibility (ECSR). Property Management. 2022;41(1):149-68. doi: 10.1108/pm-03-2022-0015.
21. Mkhize TR, Hungwe JP. All Hands on Deck! School-Community Partnerships as a Nexus for Resource Mobilisation in South African Rural Schools. Education Research International. 2022;2022:1-13. doi: 10.1155/2022/5286467.
22. Tercanli H, Jongbloed B. A Systematic Review of the Literature on Living Labs in Higher Education Institutions: Potentials and Constraints. Sustainability. 2022;14(19):12234. doi: 10.3390/su141912234.
23. Makrakis V, Kostoulas‐Makrakis N. A Participatory Curriculum Approach to ICT-Enabled Education for Sustainability in Higher Education. Sustainability. 2023;15(5):3967. doi: 10.3390/su15053967.
24. Venn R, Pérez P, Vandenbussche V. Competencies of Sustainability Professionals: An Empirical Study on Key Competencies for Sustainability. Sustainability. 2022;14(9):4916. doi: 10.3390/su14094916.
25. Gwama UM. Transformative Approaches to Managing Student Unrest in a South African University. Interdisciplinary Journal of Management Sciences. 2024;1:1-12. doi: 10.38140/ijms-2024.vol1.11.
26. Nqabeni P, Maqhubela V, Cishe EN. Social Transformation in Eastern Cape Universities, South Africa: Myth or Reality? E-Journal of Humanities Arts and Social Sciences. 2024:1182-94. doi: 10.38159/ehass.20245710.
27. Doshmangir L, Somi M, Lak S, Kabiri N, Ebrahimipour H, Barati O, et al. Selection and Appointment of Presidents of Medical Universities in Iran: Bridging Reality and Ideal Through Global and Local Evidence. Plos One. 2025;20(6):e0326563. doi: 10.1371/journal.pone.0326563.
28. Huang Y-C, Park SJ, Wang R-J. Direct Election of Education Superintendents in Korea: Dilemmas and Improvement Strategies. International Journal of Comparative Education and Development. 2024;26(2):81-94. doi: 10.1108/ijced-07-2023-0071.
29. Romiani Y, Khorasgani MSG, Norollahee S. Higher Education Managers’ Perception of University Reputation Components: A Model for Middle Eastern Countries. International Journal of Educational Management. 2024;38(2):525-48. doi: 10.1108/ijem-09-2023-0433.
30. Munusamy MM, Hashim A. An Analysis of the ASEM Education Process and Its Role in Higher Education. European Journal of Education. 2021;56(3):468-81. doi: 10.1111/ejed.12462.
31. Kibirige I. Stakeholders’ Roles and Motivations in the Management of Wetlands in Uganda: A Case Study of Lutembe Bay Wetland. The Journal of Environment & Development. 2026;35(2):492-519. doi: 10.1177/10704965251412778.
32. Kyambadde JM, Khumalo SS. Universalization, Sustainability and “Justiceness” of Primary Education: Perspectives and Lessons From Uganda. Discourse and Communication for Sustainable Education. 2023;14(2):144-60. doi: 10.2478/dcse-2023-0023.
33. Raza GKN. Sustainability of Tourism Planning in the Province of Marinduque. International Journal of Management Studies and Social Science Research. 2022;04(05):109-69. doi: 10.56293/ijmsssr.2022.4513.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mahdi Taghavi Rafsanjani (Corresponding author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
