ارائه الگوی مفهومی حفظ دانش در صنعت هستهای با رویکرد مدیریت سرمایه انسانی
کلمات کلیدی:
حفظ داده , صنعت هسته ای , مدیریت سرمایه انسانیچکیده
هدف پژوهش حاضر، طراحی و ارائه الگوی مفهومی حفظ دانش در صنعت هستهای ایران با تأکید بر رویکرد مدیریت سرمایه انسانی و شناسایی شرایط علّی، پدیده محوری، راهبردها، شرایط زمینهای و مداخلهگر و پیامدهای مرتبط با آن بود. این پژوهش با جهتگیری کاربردی–توسعهای، مبتنی بر پارادایم تفسیرگرایی و با رویکرد کیفی و طرح اکتشافی مقطعی انجام شد و برای تدوین الگو از استراتژی نظریه دادهبنیاد نظاممند استفاده گردید. مشارکتکنندگان شامل خبرگان کسبوکار، مدیریت دانش، مدیریت منابع انسانی و مدیران مرتبط با صنعت هستهای ایران بودند که به روش نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی انتخاب شدند. گردآوری دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته 30 تا 45 دقیقهای تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت و در مجموع 10 خبره در پژوهش مشارکت کردند. دادهها بر اساس رویکرد استراوس و کوربین و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و نرمافزار MAXQDA تحلیل شدند. همچنین، پایایی کدگذاری از طریق توافق درونموضوعی بررسی شد و ضریب توافق 0.79 به دست آمد. تحلیل دادهها به استخراج 212 کد باز و شکلگیری یک الگوی پارادایمی منجر شد. در بعد شرایط علّی، «دانش نظاممند» و «انتخاب و بهکارگیری سنجیده دانش» شناسایی شدند. پدیده محوری شامل «حفظ دانش انسانی» و «حفظ دانش غیرانسانی» بود. راهبردهای اصلی، «فرهنگسازی حفظ دانش و توقف هدررفت دانش» و «توسعه روشهای مشارکتمحور و همافزایی» بودند. در شرایط زمینهای، «نظام حفظ منابع انسانی دانشی» و «نظام پویای منابع انسانی دانشی» و در شرایط مداخلهگر، «محیط و مسائل سازمانی» و «ساختار سرپرستی و مدیریت» استخراج شدند. پیامدهای الگو نیز در قالب «توسعه و ارتقای سرمایه انسانی کارآمد و دانشی» و «تقویت اقتدار ملی و ارتقای تراز صنایع و منابع زیربنایی» تبیین شدند. حفظ دانش در صنعت هستهای فرایندی چندبعدی است که صرفاً از طریق مستندسازی تحقق نمییابد، بلکه نیازمند یکپارچگی میان مدیریت دانش و مدیریت سرمایه انسانی، نگهداشت خبرگان، جانشینپروری، توسعه شایستگی، نظامهای انگیزشی، انتقال تجربه و زیرساختهای سازمانی است. الگوی ارائهشده میتواند چارچوبی برای سیاستگذاری و طراحی اقدامات نظاممند بهمنظور کاهش هدررفت دانش و تقویت تداوم دانشی در صنعت هستهای فراهم کند.
دانلودها
مراجع
1. Levallet N, Chan YE. Organizational Knowledge Retention and Knowledge Loss. Journal of Knowledge Management. 2019;23(1):176-99. doi: 10.1108/JKM-08-2018-0515.
2. Gaghman AA. The Impact of Knowledge Behavioural Factors on Tacit Knowledge Retention: Empirical Study in Oil and Gas Industry. Economies of the Balkan and Eastern European Countries: KnE Social Sciences; 2019. p. 34-53.
3. Sanz R, Hovell J. Knowledge Retention Framework and Maturity Model: Improving an Organization or Team’s Capability to Retain Critical Knowledge. Knowledge Management for Development Journal. 2021;16(1).
4. Aliaga JC, Guevara R. Knowledge Management Between Employee Turnover Intention and Service Quality in IT Outsourcing. Journal of Organizational Computing and Electronic Commerce. 2025. doi: 10.4018/JOEUC.396869.
5. Pillai SR, Iyer DD. Knowledge Retention Strategies in the Face of Workforce Turnover. International Academic Journal of Innovative Research. 2024;11(4):21-6. doi: 10.71086/IAJIR/V11I4/IAJIR1128.
6. Arimany-Serrat N. Protocol for Identifying and Retaining Critical Knowledge in Multigenerational Workforce Contexts. Systems. 2024;12(11):505.
7. García-Pérez A, Cegarra-Navarro JG, Bedford D. Critical Knowledge Retention and Organizational Sustainability: A Human-Centered Perspective. Journal of Knowledge Economy. 2024;15(3):1321-40.
8. Mthunzi L. Effect of Organizational Culture on Knowledge Sharing and Retention Among Public Sector Employees in South Africa. African Journal of Information and Knowledge Management. 2024;3(2):1-10. doi: 10.47604/ajikm.2430.
9. Serenko A. Organizational Culture and Retention of Knowledge. International Journal of Management & Entrepreneurship Research. 2025;6(11):1682.
10. Fattah J, Yesiltas M, Atan T. The Impact of Knowledge Sharing and Participative Decision-Making on Employee Turnover Intention: The Mediating Role of Perceived Organizational Support. SAGE Open. 2022;12(4):1-14. doi: 10.1177/21582440221130294.
11. Zahedi MR, Eshragh M. Examining the Effect of Human Resource Management Performance on the Retention of Knowledge Workers in a Knowledge-Based Company Considering the Mediating Role of Knowledge Management. NAJA Human Resources. 2021;16(64):34-55.
12. Argüello BP, González-Prida V. Integrating Change Management with a Knowledge Management Framework: A Methodological Proposal. Information. 2024;15(7):406. doi: 10.3390/info15070406.
13. Musale M. The Importance of Succession Planning in Talent Retention: Developing Future Leaders Within the Organization. International Journal on Research and Development – A Management Review. 2025;14(1):146-8.
14. Phaladi MP, Ngulube P. Knowledge Retention Practices in South African Public Institutions: Challenges and Strategies. Information. 2024;15(6):218. doi: 10.3390/info15060218.
15. Iftikhar R, Rashid M. Knowledge Loss and Retention in Interorganizational Projects. International Journal of Managing Projects in Business. 2025;18(2):241-64.
16. Muleke V, Jepkoech P, Mutugi TM. Knowledge Retention Practices and Performance of Public Research Institutions in Kenya. Journal of Human Resource & Leadership. 2023;7(1):64-78. doi: 10.53819/81018102t3072.
17. Ibironke OE, Onamusi AB, Ahamze OV, Idowu OC. The Moderating Role of Knowledge Retention in the Relationship Between Innovation Capability and Learning & Growth. Asian Journal of Economics, Business and Accounting. 2025;25(11):28-39. doi: 10.9734/ajeba/2025/v25i112033.
18. Shannaq B. E-Learning Integration and Teaching Strategies to Enhance Knowledge Retention in Higher Education. Emerging Science Journal. 2025;9(2). doi: 10.28991/ESJ-2025-09-02-017.
19. Ansari AN, Ahmad S, Bhutta SM. Mapping the Global Evidence Around the Use of ChatGPT in Higher Education: A Systematic Scoping Review. Education and Information Technologies. 2023. doi: 10.1007/s10639-023-12223-4.
20. Benderoth M, Gebhard P, Keller C, Nakhosteen CB, Schaffer S, Schneeberger T. Socially Interactive Agents for Preserving and Transferring Tacit Knowledge in Organizations. 2025.
21. Mehyar N, Awawdeh M, Omair A, Aldawsari A, Alshudukhi A, Alzeer A. Long-Term Knowledge Retention of Biochemistry Among Medical Students in Riyadh, Saudi Arabia: Cross-Sectional Survey. JMIR Medical Education. 2024;10:e56132. doi: 10.2196/56132.
22. Agbalalah EH, Solorzano R, Rosenzweig J. Human Resources Challenges in the Nuclear Industry (Knowledge Retention and Transfer (KRT)) in the United Kingdom (UK) as Reference. European Journal of Human Resource. 2020;4(1):63-76. doi: 10.47672/ejh.543.
23. Null RT, Delmotte A. The Westinghouse Global Competency Model: A State-of-the-Art Knowledge Management Program. Nuclear Engineering and Design. 2024;419:112953. doi: 10.1016/j.nucengdes.2024.112953.
24. Ariyanto S, Komariah S. Impacts of Award Provision to Improve Nuclear Knowledge Management Program Implementation in a National Nuclear Institution. AIP Conference Proceedings2024. p. 100003.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohammadhassan Sadri (Author); Bahram Alishiri (Corresponding author); Mahmood Modiri, Hassan Amiri (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
