شناسایی چالش‌های مدیریت بحران در نظام آموزش و پرورش ایران: رویکرد نظریه داده‌بنیاد - اسکندرزاده, محمد; یار محمدزاده, پیمان; یاری حاج عطالو, جهانگیر (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین چالش‌های مدیریت بحران در نظام آموزش و پرورش ایران با استفاده از رویکرد نظریه داده‌بنیاد است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش‌شناسی کیفی و اکتشافی است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۳ نفر از خبرگان و کنشگران کلیدی حوزه آموزش و پرورش و مدیریت بحران گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با استفاده از تکنیک گلوله‌برفی انجام گرفت و فرایند گردآوری داده‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از کدگذاری باز، محوری و گزینشی و بر اساس منطق مقایسه مستمر انجام شد. نتایج تحلیل کیفی نشان داد ۱۲۰ مفهوم اولیه در قالب ۱۰ مقوله محوری سازمان‌دهی شده‌اند که در نهایت به شکل‌گیری مقوله هسته‌ای «ناکارآمدی ساختاری–کارکردی مدیریت بحران در آموزش و پرورش» انجامیده است. مقوله‌های محوری شامل کمبود زیرساخت و تجهیزات، محدودیت منابع مالی، ساماندهی نامناسب طرح مدیریت بحران، فقدان بهزیستی روانی ذینفعان، ضعف آموزش آنلاین، افزایش نابرابری آموزشی، ضعف کار گروهی، کاهش تاب‌آوری سازمانی، سازمان‌دهی نامناسب و ضعف عملکرد سازمانی است. یافته‌ها نشان می‌دهد چالش‌های مدیریت بحران در آموزش و پرورش ماهیتی چندبعدی و فرایندی دارند و ریشه آن‌ها صرفاً در کمبود منابع نیست، بلکه از تعامل هم‌زمان ضعف‌های ساختاری، مدیریتی، آموزشی و انسانی ناشی می‌شود. بازنگری ساختاری، تقویت ظرفیت‌های مدیریتی و توجه هم‌زمان به ابعاد فنی و انسانی، برای ارتقای اثربخشی مدیریت بحران در نظام آموزشی ضروری است.