ارائه الگوی مطلوب تربیت شهروند مجازی مبتنی بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و اسناد بالادستی با رویکرد داده‌بنیاد - صفاری محمدآبادی, علی; محمودی, مهدی; سرمدی, محمدرضا; فرج‌الهی, مهران (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
این پژوهش با هدف ارائه الگوی مطلوب تربیت شهروند مجازی مبتنی بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و اسناد بالادستی انجام شده است. این مطالعه یک پژوهش کیفی با ماهیت کاربردی است که با رویکرد نظریه داده‌بنیاد به انجام رسیده است. داده‌ها از طریق تحلیل محتوای سه سند اصلی شامل سند تحول بنیادین، برنامه درسی ملّی و سند توسعه برنامه هفتم دولت استخراج شد. تحلیل داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. همچنین برای اعتبارسنجی مؤلفه‌های استخراج‌شده، از تکنیک دلفی و نمونه‌گیری هدفمند استفاده و با ۲۰ نفر از خبرگان علمی و اجرایی آموزش و پرورش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. در نهایت مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها در قالب عوامل علّی، زمینه‌ای، مداخله‌ای، راهبردها و پیامدهای تربیت شهروند مجازی شناسایی شد. تحلیل محتوا منجر به شناسایی ۹۲ شاخص اولیه شد که پس از ادغام موارد مشابه، ۷۵ شاخص نهایی استخراج گردید. این شاخص‌ها در قالب پنج بُعد اصلی شامل عوامل علّی، زمینه‌ای، مداخله‌ای، راهبردهای تربیتی و پیامدها طبقه‌بندی شدند. اجرای سه دور تکنیک دلفی نشان داد که میان خبرگان درخصوص اهمیت و اولویت‌بندی مؤلفه‌ها اجماع قابل‌قبولی وجود دارد (ضریب کندال در دور سوم برای ابعاد مختلف بین ۰/۷۴۱ تا ۰/۸۰۳ گزارش شد). در نهایت مدل ساختاری تربیت شهروند مجازی تدوین شد که ارتباط میان مؤلفه‌های محوری و ابعاد کلیدی تربیت شهروندی مجازی را تبیین می‌کند. پژوهش حاضر نشان داد که اسناد بالادستی نظام آموزشی به‌طور ضمنی و مستقیم ظرفیت بالایی برای تبیین سازوکارهای تربیت شهروند مجازی دارند و ترکیب تحلیل اسنادی با نظر خبرگان می‌تواند به الگویی جامع، هماهنگ و مبتنی بر نیازهای واقعی نظام آموزشی منجر شود. تحقق این الگو مستلزم توجه به عوامل چندبعدی از جمله زیرساخت‌های فناورانه، خودآگاهی دانش‌آموزان، مدیریت مدرسه، قوانین مجازی و راهبردهای مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.