شناسایی پیشران‌های هدایت تحصیلی و شغلی دانش‌آموزان مدارس متوسطه دوم - شیرزادی, رضا; احمدی, فخر الدین; شفیع زاده, حمید (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
هدف این پژوهش شناسایی پیشران‌های هدایت تحصیلی و شغلی دانش‌آموزان مدارس متوسطه دوم استان تهران است. این پژوهش از نوع کیفی و اکتشافی بود و با استفاده از رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل خبرگان دانشگاهی و کارشناسان آموزش و پرورش دارای تجربه تخصصی در حوزه هدایت تحصیلی بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و به روش گلوله‌برفی انجام شد و ۲۴ نفر تا حد اشباع نظری مورد مصاحبه نیمه‌ساختاریافته قرار گرفتند. داده‌ها پس از پیاده‌سازی در نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری و بر اساس رویکرد شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمون براون و کلارک تحلیل شدند. همچنین برای اعتبارسنجی یافته‌ها از معیارهای اعتمادپذیری، باورپذیری، تأییدپذیری و انتقال‌پذیری استفاده شد. تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی ۵ مضمون فراگیر، ۱۶ مضمون سازمان‌دهنده و ۷۴ مضمون پایه شد. مضامین فراگیر شامل توانمندسازهای فردی، محیطی، انسانی، ساختاری و برنامه درسی بودند. این مضامین ابعاد مختلف اثرگذار بر انتخاب تحصیلی و شغلی دانش‌آموزان را توضیح می‌دهند؛ از جمله استعداد، علاقه، تجربیات شغلی، فرهنگ جامعه، وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده، نقش والدین، توانایی‌های معلمان و مشاوران، ضرورت بازنگری ساختار هدایت تحصیلی، کاربرد فناوری اطلاعات، بازطراحی سیاست‌ها، اصلاح محتوا و تغییر نظام ارزشیابی. شبکه نهایی مضامین نشان داد هدایت تحصیلی مؤثر مستلزم تعامل عوامل فردی، اجتماعی، سازمانی و آموزشی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد توجه نظام‌مند به پیشران‌های شناسایی‌شده می‌تواند زمینه هدایت تحصیلی و شغلی آگاهانه‌تر دانش‌آموزان را فراهم کند و از انتخاب‌های ناهماهنگ با استعداد، علاقه و نیازهای بازار کار جلوگیری نماید.