واکاوی تجربیات زیسته مدیران مدارس هوشمند از چالش‌های اخلاقی در عصر هوش مصنوعی - اسماعیل پور مقصود; عاشوری هایده (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
هدف این پژوهش واکاوی و تبیین چالش‌های اخلاقی ناشی از به‌کارگیری هوش مصنوعی در مدارس هوشمند از منظر تجربیات زیسته مدیران مدارس شهر تهران است. این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ نفر از مدیران مدارس هوشمند شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق انجام گرفت. مصاحبه‌ها ضبط، به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی و با استفاده از تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت. برای سامان‌دهی داده‌ها و فرایند کدگذاری از نرم‌افزار NVivo استفاده شد. تحلیل داده‌ها به شناسایی چهار مقوله اصلی انجامید: چالش‌های اخلاقی مرتبط با حریم خصوصی و داده‌ها، تعارض‌های اخلاقی در تصمیم‌گیری مدیریتی مبتنی بر هوش مصنوعی، چالش‌های اخلاقی مرتبط با نقش‌ها و روابط انسانی در مدرسه هوشمند، و چالش‌های اخلاقی کلان و ساختاری در حکمرانی هوش مصنوعی آموزشی. یافته‌ها نشان داد که مدیران با ابهام در مسئولیت‌پذیری اخلاقی، نگرانی از سوگیری الگوریتمی، تضعیف روابط انسانی و فقدان چارچوب‌های سیاستی شفاف مواجه‌اند. نتایج حاکی از آن است که چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی در مدارس هوشمند، ماهیتی چندبعدی و زمینه‌مند دارند و مستلزم توجه هم‌زمان به سطوح مدیریتی، انسانی و سیاستی هستند.