امکان‌سنجی کاربست هوش مصنوعی در آموزش رشته حقوق - رنجدوست شهرام; ولیزاد ضیائی پریسا; جعفرپور راضیه; ولی پور فاطمه; قصابی کلیبری رها; اصغرزاده پروین (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
هدف این پژوهش بررسی امکان‌سنجی به‌کارگیری هوش مصنوعی در آموزش رشته حقوق با تمرکز بر الزامات فناورانه، آموزشی و اخلاقی–حقوقی در نظام آموزش عالی ایران است. پژوهش حاضر از نوع ترکیبی اکتشافی–توالی است که در دو بخش کیفی و کمی انجام شد. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ نفر از اساتید حقوق و متخصصان فناوری آموزشی در تهران گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شد. بر اساس یافته‌های کیفی، پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته تدوین و در بین ۲۵۰ نفر از اساتید و دانشجویان رشته حقوق توزیع شد. تحلیل داده‌های کمی با استفاده از آمار توصیفی، تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام گرفت. نتایج نشان داد که تمایل به استفاده از هوش مصنوعی در آموزش حقوق در سطح بالا قرار دارد، اما الزامات فناورانه و زیرساختی هنوز به‌طور کامل تأمین نشده است. تحلیل عاملی تأییدی، پنج سازه اصلی شامل آگاهی و نگرش، الزامات فناورانه، ملاحظات اخلاقی–حقوقی، آمادگی آموزشی و تمایل به استفاده را تأیید کرد (CFI=0.94، RMSEA=0.056). همچنین، «آمادگی آموزشی» و «آگاهی فناورانه» قوی‌ترین پیش‌بین‌های تمایل به استفاده از هوش مصنوعی بودند و «ملاحظات اخلاقی–حقوقی» نقش میانجی در این ارتباط داشت. کاربست هوش مصنوعی در آموزش حقوق مستلزم هم‌افزایی میان فناوری، آموزش و اخلاق است. توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، تربیت اساتید متخصص و تدوین چارچوب‌های اخلاقی و قانونی می‌تواند مسیر گذار به آموزش حقوق هوشمند را هموار سازد.