اثربخشی برنامه‌ی شش کلاه تفکـر دوبونو بر قضاوت اخـلاقی و تفکـر انتقادی کودکان 12 تا 15 سال - هاشم پور محمد حسین; غریبی حسن; رحمانی سیف اله (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه, 2025)
هدف از این مطالعه بررسی اثرات برنامه شش کلاه تفکر دوبونو بر قضاوت اخلاقی و تفکر انتقادی کودکان 12 تا 15 ساله بود. این تحقیق از نوع نیمه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل بود. نمونه‌ تحقیق شامل 60 کودک 12 تا 15 ساله بود که به صورت تصادفی به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش برنامه شش کلاه تفکر را به مدت 8 هفته دریافت کردند. برای اندازه‌گیری تفکر انتقادی و قضاوت اخلاقی از پرسشنامه‌های معتبر و پایا استفاده شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس (ANCOVA) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که برنامه شش کلاه تفکر تأثیر معناداری بر تفکر انتقادی گروه آزمایش داشت (p < 0.05)، در حالی که تأثیر معناداری بر قضاوت اخلاقی مشاهده نشد. گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل در آزمون‌های تفکر انتقادی عملکرد بهتری داشت، اما در زمینه قضاوت اخلاقی تغییرات قابل توجهی مشاهده نشد. برنامه شش کلاه تفکر دوبونو می‌تواند ابزاری مؤثر برای تقویت تفکر انتقادی در کودکان 12 تا 15 ساله باشد. با این حال، تأثیر آن بر قضاوت اخلاقی به طور معناداری مشهود نبود. این یافته‌ها نشان می‌دهند که ممکن است این برنامه نیاز به ترکیب با سایر برنامه‌های آموزشی برای بهبود قضاوت اخلاقی داشته باشد.