آسیب‌شناسی آموزش‌های مهارتی با استفاده از الگوی سه‌شاخگی (مطالعه موردی: دانشکده‌ها و آموزشکده‌های دانشگاه فنی و حرفه ای شهر تهران) - فتاحی فرزانه; مرادی پور حمیدرضا (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
هدف این پژوهش شناسایی و تبیین آسیب‌های آموزش‌های مهارتی در دانشگاه فنی و حرفه ای شهر تهران بر اساس الگوی سه‌شاخگی در ابعاد محتوایی، ساختاری و محیطی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و ماهیت کاربردی انجام شد. جامعه پژوهش شامل مدیران، رؤسای دانشکده‌ها و آموزشکده‌ها، کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه آموزش‌های مهارتی دانشگاه فنی و حرفه ای شهر تهران بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته تا دستیابی به اشباع نظری با 18 نفر از مشارکت‌کنندگان ادامه یافت. داده‌ها از طریق بررسی اسناد و مصاحبه‌های عمیق گردآوری و با استفاده از تحلیل کیفی مورد بررسی قرار گرفتند. برای تأیید اعتبار داده‌ها از روایی صوری و محتوایی و برای سنجش پایایی از روش بازآزمون استفاده شد که ضریب پایایی 0.70 به دست آمد. یافته‌ها نشان داد که آموزش‌های مهارتی دانشگاه فنی و حرفه ای در هر سه بعد الگوی سه‌شاخگی با آسیب‌های متعددی مواجه است. در بعد محتوایی، 15 آسیب در چهار حوزه نیازسنجی آموزشی، برنامه‌ریزی و طراحی دوره‌ها، اجرای آموزش و ارزشیابی آموزشی شناسایی شد که مهم‌ترین آن‌ها شامل عدم توجه به نیازهای بازار کار و صنعت، به‌روزرسانی‌نشدن محتوای آموزشی، فرسودگی تجهیزات کارگاهی و نبود نظام ارزشیابی مبتنی بر شایستگی بود. در بعد ساختاری، هفت آسیب در دو مقوله نبود نظام ساختارمند مدیریت آموزش‌های مهارتی و ضعف سازوکارهای همکاری با بخش خصوصی استخراج شد. همچنین در بعد محیطی، شش آسیب در دو حوزه موانع فرهنگی ـ اجتماعی و موانع اقتصادی شناسایی گردید که از جمله آن‌ها می‌توان به مدرک‌گرایی، نگرش منفی به آموزش‌های مهارتی، کمبود بودجه و رکود اقتصادی اشاره کرد. نتایج پژوهش نشان داد که اثربخشی آموزش‌های مهارتی مستلزم اصلاح همزمان ابعاد محتوایی، ساختاری و محیطی است. توجه به نیازهای واقعی صنعت و بازار کار، بازنگری مستمر برنامه‌های آموزشی، نوسازی تجهیزات، تمرکززدایی در ساختار مدیریتی، توسعه همکاری با بخش خصوصی و حمایت‌های اقتصادی و اجتماعی از دانش‌آموختگان می‌تواند زمینه ارتقای کیفیت و کارآمدی آموزش‌های مهارتی را فراهم سازد.