طراحی و اعتباریابی الگوی برنامه درسی مبتنی بر حقوق کودک در نظام تربیت معلم: مطالعه موردی دانشگاه فرهنگیان - مشفقیان فرزانه; بقایی حسین (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگویی جامع برای برنامه درسی مبتنی بر حقوق کودک در نظام تربیت معلم دانشگاه فرهنگیان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی متوالی بود که در سه مرحله انجام شد. در مرحله نخست، با استفاده از روش فراترکیب، 34 پژوهش مرتبط تحلیل و مؤلفه‌های اولیه الگو استخراج شد. در مرحله دوم، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 11 نفر از استادان دانشگاه، متخصصان برنامه‌ریزی درسی و حقوق‌دانان که به روش هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شده بودند، تا دستیابی به اشباع نظری انجام شد. داده‌های کیفی با تحلیل مضمون و کدگذاری باز، تطبیقی و طبقه‌بندی‌شده تحلیل شدند. روایی محتوایی مؤلفه‌ها با استفاده از روش لاوشه و نظر 15 متخصص بررسی شد. در مرحله کمی، پرسشنامه محقق‌ساخته در میان 201 نفر از مدیران مدارس، معلمان و کارشناسان برنامه درسی فارغ‌التحصیل دانشگاه فرهنگیان اجرا و الگوی پیشنهادی با مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار SmartPLS 3 اعتباریابی شد. فراترکیب به شناسایی 26 مقوله میانی در شش عامل اصلی منجر شد. تحلیل مصاحبه‌ها نیز 37 مؤلفه را در قالب ده عنصر شامل منطق و چرایی، اهداف، محتوا، یاددهی–یادگیری، نقش مدرس، نقش یادگیرنده، مواد و منابع، ارزشیابی، زمان‌بندی، و مکان و بافت اجرا آشکار ساخت. تمام مؤلفه‌ها از روایی محتوایی مطلوب برخوردار بودند و ضریب کلی نسبت روایی محتوا 0.847 به دست آمد. ضرایب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی همه سازه‌ها بیشتر از 0.70 و مقادیر میانگین واریانس استخراج‌شده بیشتر از 0.50 بود؛ بنابراین، پایایی درونی و روایی همگرای الگو تأیید شد. شاخص برازش کلی 0.328 نیز برازش مناسب الگوی ساختاری را نشان داد. الگوی اعتباریابی‌شده می‌تواند چارچوبی منسجم برای بازطراحی برنامه‌های تربیت معلم فراهم کند و از طریق تلفیق عدالت آموزشی، کرامت و امنیت کودک، مشارکت‌جویی، آموزش مستقیم حقوق و مهارت‌های شهروندی، دانشجومعلمان را برای ایجاد محیط‌های یادگیری ایمن، فراگیر، مشارکتی و حقوق‌محور آماده سازد.