تبیین مبانی رفتار شهروندی سازمانی مبتنی بر سیره امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌علیه در نهج‌البلاغه: ارائه یک الگوی مفهومی با رویکرد تحلیل مضمون - هادی‌زاده حیدر; جلال‌کمالی محمد; سالاری یاسر; مداحیان شیوا; محمدباقری مهدی (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین مبانی رفتار شهروندی سازمانی بر اساس سیره امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌علیه در نهج‌البلاغه و ارائه یک الگوی مفهومی بومی و اسلامی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی، پارادایم تفسیرگرایانه و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌های پژوهش شامل متن نهج‌البلاغه، مشتمل بر خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌ها بود که با تکیه بر ترجمه محمد دشتی، نسخه صبحی صالح و شرح پیام امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام مطالعه و تحلیل شد. واحدهای معنایی مرتبط با رفتارهای فرانقشی، مسئولیت‌پذیری، همکاری اجتماعی، نوعدوستی، خودکنترلی و تعهد اخلاقی شناسایی و در نرم‌افزار MAXQDA 2020 کدگذاری شدند. برای افزایش اعتبار تحلیل، از بازخوانی مستمر متن، نظر خبرگان، توصیف غنی و ثبت سوابق ممیزی استفاده شد. نتایج تحلیل مضمون نشان داد که پس از پالایش 624 کد اولیه، 547 کد نهایی استخراج و در قالب 22 مضمون پایه، 8 مضمون سازمان‌دهنده و 3 مضمون فراگیر طبقه‌بندی شد. سه مضمون فراگیر شامل ابعاد انگیزشی، ابعاد اعتقادی و ابعاد اخلاقی بود. ابعاد انگیزشی در قالب پایداری و امیدواری و فرصت‌شناسی تبیین شد. ابعاد اعتقادی شامل آخرت‌گرایی، عمل‌گرایی بر مبنای ارزش‌های دینی و معنویت و خدامحوری بود. ابعاد اخلاقی نیز از اخلاص و صداقت، اخلاق اجتماعی و همیاری، و خودکنترلی تشکیل شد. الگوی استخراج‌شده نشان می‌دهد که رفتار شهروندی سازمانی در نهج‌البلاغه صرفاً رفتاری سازمان‌محور نیست، بلکه پدیده‌ای ارزش‌محور، انسان‌مدار و برخاسته از پیوند انگیزش، باور دینی و اخلاق عملی است. این الگو می‌تواند مبنایی نظری برای توسعه مدل‌های بومی رفتار سازمانی در بافت اسلامی-ایرانی فراهم آورد.