تعیین روابط موجود میان عوامل اصلی مدل تاب‌آوری کارکنان با رویکرد ارتقاء تاب‌آوری در شرایط بحران در کارکنان سازمان آموزش و پرورش استان سمنان - حافظی محمدجواد; صانعی مهدی; ساداتی سیده زهرا; بالوئی جامخانه عزت اله; شکی محمد حسن (نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه)
هدف این پژوهش تعیین روابط موجود میان عوامل اصلی مدل تاب‌آوری کارکنان با رویکرد ارتقای تاب‌آوری در شرایط بحران در کارکنان سازمان آموزش و پرورش استان سمنان و تبیین نحوه تعامل عوامل علی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردی و پیامدی در شکل‌گیری تاب‌آوری کارکنان بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ همبستگی با رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل معلمان و مدیران سازمان آموزش و پرورش استان سمنان بود که 220 نفر از آنان بر اساس فرمول کوکران و به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته مشتمل بر 74 گویه در قالب 37 سازه گردآوری و با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLS تحلیل شدند. برای آزمون مدل اندازه‌گیری و مدل ساختاری از روش حداقل مربعات جزئی و تکنیک بوت‌استرپینگ استفاده شد و معناداری روابط از طریق آماره t مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد تمامی روابط میان عوامل اصلی مدل معنادار هستند (t>1.96). در میان عوامل علی فردی، توانمندسازی فردی (β=0.441) و در میان عوامل علی سازمانی، رهبری مؤثر (β=0.445) بیشترین اثر را داشتند. در بخش راهبردهای توسعه‌ای، ارزش‌های سازمانی (β=0.808) و تقویت خودمراقبتی (β=0.741) مهم‌ترین مؤلفه‌ها بودند. در راهبردهای عملیاتی، تسهیل دسترسی به منابع (β=0.627) بیشترین نقش را ایفا کرد. همچنین آموزش و آگاهی (β=0.817)، تجربه و یادگیری (β=0.710)، حمایت روان‌شناختی (β=1.027)، آموزش و توسعه (β=0.933) و نظام پاداش و تشویق (β=0.839) به عنوان اثرگذارترین عوامل زمینه‌ای و مداخله‌گر شناسایی شدند. پیامدهای مدل شامل افزایش استقلال و اعتمادبه‌نفس، بهبود قدرت تصمیم‌گیری، افزایش انعطاف‌پذیری و ارتقای همکاری و تعامل کارکنان بود. یافته‌ها نشان داد تاب‌آوری کارکنان در شرایط بحران حاصل تعامل نظام‌مند عوامل فردی، سازمانی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردی و پیامدی است. ارتقای تاب‌آوری مستلزم رویکردی جامع و چندسطحی است که به طور همزمان بر توانمندسازی فردی، رهبری اثربخش، ارزش‌های سازمانی، دسترسی به منابع، آموزش و یادگیری، حمایت روان‌شناختی و نظام‌های انگیزشی تمرکز داشته باشد. بهره‌گیری از این عوامل می‌تواند ظرفیت سازمان آموزش و پرورش را برای مقابله با بحران‌های سلامت، اقتصادی و امنیتی افزایش داده و زمینه‌ساز پایداری عملکرد و سازگاری مؤثر کارکنان در شرایط بحرانی شود.